Vorm of inhoud

In dit anathema begeef ik mij, omdat het kan en ter leering ende vermaeck, op glad ijs. Ik ga het hier hebben over een belangrijk aspect bij het realiseren van een site. Moet ‘ie mooi zijn of mag het ook ietsje minder mooi zijn, maar moet de site functioneel zijn en/of ga je voor de inhoud? Vanwege de probleemstelling splits ik de content van een site in vormgeving en inhoud.
Toegegeven, een echt lelijke site is waarschijnlijk nooit goed. Een inhoudsloze site is nog minder goed. GeenStijl doet qua vormgeving echter haar naam, volgens mij, eer aan en is inhoudelijk sterk. Deze site genereert veel bezoekers. Ergo, waardeloze vorm maar goede inhoud kan. Hyves doet daar nog een schepje bovenop en levert inhoudsloze pagina’s en de vormgeving is in de meeste gevallen verschrikkelijk te noemen. Gelukkig figureren op Hyves over het algemeen alleen kinderen. Mij zie je daar niet, maar slechte content gecombineerd met slechte vormgeving kan dus ook. Alleen slechte vormgeving kan ook. Daar doen we niet moeilijk over.
Banken hebben functionele sites. Zie ING en RABO. Efficiënt en zonder omwegen weet je wat je met een banksite kunt doen.

Hebben vormgevers een belangrijke rol bij het realiseren van een site of moet de inhoud belangrijk zijn? En, als je niets van vormgeven af weet, moet je dan maar niet aan een site beginnen.

Ter vergelijking een kleine, vileine zijsprong. Als je een slecht cijfer voor Nederlands hebt, moet je dan maar niet aan schrijven beginnen. Willem Frederik Hermans zou waarschijnlijk ja zeggen en Jan Cremer waarschijnlijk nee.
Koch en Kluun  schrijven om makkelijk te leven. Zij zullen elk schrijven om het even altijd willen bevorderen. Het werk van slechte schrijvers doet minder slechte schrijvers beter lijken. Het gaat tenslotte ook nog es om klanten, zou Kluun zeggen. Juvenalis bijt hier op z’n tanden. Dus K&K zouden ook ja zeggen. Doe maar gek. Dat kan altijd. Het levert ook nog es veel roem en geld op. Hun volgers interpreteren en profileren lekker mee. Wát nou, vorm of inhoud?

De vraag of je veel aandacht moet besteden aan het uiterlijk van een site is relevant. Mijn klanten maken zich er erg druk over. Software om sites te bouwen is alom te verkrijgen op het internet. Iedereen kan wel iets in elkaar fröbelen. Het is ook heel eenvoudig een site te beheren. Ik doel dan vooral op de gemakkelijk te verkrijgen cms-sen als Joomla!, WordPress, Drupal en Typo. Het vormgeven van een site is niet moeilijk meer.
Er zijn intussen veel particuliere sites en er zijn zeer veel mensen die geld willen verdienen met zakelijke sites. De virtuele winkel doet zelfs veel mensen hoop geven op een breder inkomen. Het internet lijkt op het heelal. Het blijft maar uitdijen met meer en meer sites.

Een belangrijk argument uit de webdesigners wereld om toch maar niet op het goedkope aanbod van bovenstaande cms-sen in te gaan, is dat sites op elkaar gaan lijken. Moet je niet willen, zeggen webdesigners. Vorm is erg belangrijk. Als een klant op een lelijke site komt, haakt die af. Je moet echt aan design werken. Het kost een beetje, maar dat moet je ervoor over hebben. Je moet ook een beetje opvallen met het design. B2B levert in de webdesignbranche, volgens mij, het meeste geld op.

Dat sites op elkaar gaan lijken, is inderdaad het geval. Maar, dat hangt er ook wel van af hoe je naar een site kijkt. De sites lijken qua stramien inderdaad steeds meer op elkaar. Dat is waar. Maar dat doen boeken ook. Die lijken ook op elkaar. Alle boeken hebben een kaft. Boeken bestaan uit genummerde pagina’s. Die pagina’s hebben allemaal een marge. Enzovoort.
Maar, of je nog kan opvallen met zo’n geweldig, duur design in zo’n uitdijend heelal, lijkt mij problematisch.

We zijn steeds beter in staat op zo’n manier sites te bouwen dat hij technisch klopt. We hebben daar niet meer die html nerds van vroeger voor nodig. Eenvoudige installatie procedures zorgen snel voor een werkende site. De navigatie wordt normatief en eenvoudig en we lezen, in de westerse wereld, van links naar rechts. Alleen als iemand het kan en er een bedoeling mee heeft, wijk je van de norm af.

Kijken naar een site blijkt dezelfde motoriek te genereren als kijken naar een theatervoorstelling, film of ander beeldend kunstwerk. Belangrijk bij het kijken naar beeld is oogmotoriek. Daar moeten wij als websitebouwers rekening mee houden en op anticiperen. Een bezoeker van een site scant de pagina waar hij op is geland eerst met zijn ogen en vervolgens met de muis voordat hij gaat lezen en interpreteren. Overigens moet je dat lezen en interpreteren tegenwoordig met een korreltje zout nemen. Een goede site genereert een actie. Dat doet lezen in onze wereld al lang niet meer.

Feit is, dat een van de belangrijkste sites in Nederland, www.nu.nl, eenvoudig van vorm niet lelijk en niet mooi is. Google, Hyves & NU.nl zijn toppers in tijdsbesteding van Nederlandse internetsurfers. Mooi zijn ze niet.

Mijn droom is de site van Haruki Murakami. Ook die site is niet mooi. Wel erg leuk, en vermakelijk. De muziek is prachtig. De site is technisch `out of date`. Ik zou Murakami een heel ander site aanbieden. Maar toch ben ik blij dat ik zijn site ken.

Alle media hebben wat betreft de mooi en lelijk discussie een bepaalde cyclus doorlopen. Eerst is er de technische benadering. Die mag in alle gevallen lelijkheid opleveren. Ik denk hierbij vooral aan de eerste gebruikers van het internet. Wetenschappers die puur en alleen boodschappen naar elkaar stuurden over dat waar ze mee bezig waren. Inhoud dus.
Daarna gaan de niet technici met het medium op de loop. Zo ging het overigens ook met media als toneel, film en televisie. Evenzo kent het gebruik van de schriftelijke taal perioden dat lelijk, maar functioneel schrijven belangrijker is dan mooi schrijven. Ik vermoed zelfs dat taal eerst alleen middel was. Een kniesoor die lette op grammatica en spelling. Bovendien had elk dorp, ik praat dan wel over de middeleeuwen, zijn eigen spelnorm.

Een voor neerlandici bekende discussie over vorm en inhoud tijdens het interbellum vat men wel samen in de ‘vorm of vent’ discussie. Was het nou van belang dat je wat te melden had in literatuur en stond je ergens voor of was het spelen met de taal belangrijker? Het leverde tijdens het interbellum in beide gevallen prachtige poëzie en literatuur op. Ook over inhoud kan men dus twisten.

Inhoud was toen, tijdens het interbellum, wel erg belangrijk. Waarover het ging, was discutabel. Sommigen wenden zich af van het politieke klimaat en storten zich in de l’art pour lárt attitude. Anderen probeerden politiek stelling te nemen en gebruikten daar het schrijven voor. Mooi schrijven was daarbij niet van belang. Dat je het niet met Hitler eens was, dat was van belang.

Film kent ook zo’n vorm versus inhoud ontwikkeling. De eerste films werden bijvoorbeeld gebruikt om te zien of paarden in galop op enig moment zweefden of niet. Dat leverde interessante films op. Geen mooie films. Films hadden aanvankelijk een functionele, technische functie. Pas later ging de kunstenaar ermee op de loop. Eerst waren daar de toneelmakers. Dat bleek vaak geen goede keus. Later is dat beter geworden. Nu heeft de Amerikaanse politiek de meeste invloed op films. De vorm moet inhoud dienen. Het leger vormt het decor. Ik kies hier voor inhoud. Dat moge duidelijk zijn.

Met sites gaat het iets anders. Iedereen kan sites maken en vullen met content. Mooi en lelijk, inhoudsloze haat rotzooi en prachtige vormgeving beheersen naast elkaar het expanderend net. Niemand kan er wat aan doen.

Als oud-docent Nederlands kan ik daar, mutatis mutandis, over mee praten. Er zijn momenten geweest dat ik mij ergerde aan leerlingen en studenten die niet kunnen lezen en schrijven. Nu niet meer. Zij blijven het, goddikkeme, toch doen. Ook als zij het niet kunnen. Godbetert, mijn eigen schrijfsels bevatten ook steeds meer fouten.

Mensen die iets maken voor het net praten natuurlijk niet alléén om eigen portemonnee te vullen. Meestal is dat echter wel het geval. Ik verkoop ook sites aan mijn klanten. Ik probeer hen echter te overtuigen dat het uiterlijk van de site tot op zekere hoogte belangrijk is. Het is vaker een drempel.
Ten eerste moet je voor vormgeving betalen als je het zelf niet kan. Dat gaat dan in de papieren lopen. Vormgevers zijn over het algemeen niet technisch, maar wel duur. Of, je moet je zo door de vormgeving heen worstelen om de boodschap te kunnen zien, dat clientèle c.q. surfers afhaken. Of, het ziet er in de ogen van de eigenaar zo lelijk uit, dat hij zijn inhoud niet wil en kan publiceren. Zo is, denk ik, menig belangrijk gedachtegoed verloren gegaan. Heil de schrijver die schrijft.
Inhoud is ook een drempel. Inhoud kan ingewikkeld zijn. Niet iedereen durft zomaar zijn gedachtespinsel aan het net toe te vertrouwen.

Sorry, nu weer even een gemeen zijsprongetje.
Je zou misschien kunnen denken dat het drempelverlagende, ontzettende geraaskal van de oude, Jan Mulder anderen wellicht ook kan bewegen meer voor hun mening uit te komen en die dan vervolgens te plaatsen op het net. Jammer, het gebeurt niet. Het zijn altijd dezelfde mensen. Mensen die wij al zo goed kennen. Ik noem dan toch alleen maar het woord BN’er. Ja, die doen het wel. De minst interessante mensen doen het wel.
Mijn ervaring is dat gewone mensen niet snel iets publiceren op hun site. De meeste mensen zijn beheerst en bescheiden en hebben niet die geldingsdrang die de oude Jan Mulder zo typeert.
Bovendien is actie belangrijker dan inhoud. Zoals ik hierboven al memoreerde. Zelfs een onnodige klik levert geld op. Zie óók het schrijnend,  onnodig obstinate handelen van diezelfde oude Jan Mulder bij de DWDD. Maar … het is een vent en er gebeurt iets.

Tot slot! Ik vind het jammer dat zoveel mensen zich niet actief durven te begeven op het net. Het komt er niet van omdat zij worden tegengehouden door inhoudelijk drempels of tegengehouden worden door vormgeving. Gewone, normale mensen moeten meer met sites durven doen. BN’ers zijn niet de norm. Sterker nog, laat niemand zich weerhouden door normen en vormen. Ik refereer daarom tot slot aan een site, welke weet ik niet meer, waar het volgende leuke gedichtje op staat.

================

ik schrijf

ik schrijf
ik schrijf wat
jij niet schrijft

Wat ik schrijf
Doet er niet toe

Het gaat erom
Dat ik het doe.

================